Warning: "continue" targeting switch is equivalent to "break". Did you mean to use "continue 2"? in /usr/www/users/bazartm/public_html_zip_0/medihoney/1_2_zip_0/wp-content/plugins/revslider/includes/operations.class.php on line 2854

Warning: "continue" targeting switch is equivalent to "break". Did you mean to use "continue 2"? in /usr/www/users/bazartm/public_html_zip_0/medihoney/1_2_zip_0/wp-content/plugins/revslider/includes/operations.class.php on line 2858

Warning: "continue" targeting switch is equivalent to "break". Did you mean to use "continue 2"? in /usr/www/users/bazartm/public_html_zip_0/medihoney/1_2_zip_0/wp-content/plugins/revslider/includes/output.class.php on line 3708

Warning: "continue" targeting switch is equivalent to "break". Did you mean to use "continue 2"? in /usr/www/users/bazartm/public_html_zip_0/medihoney/1_2_zip_0/wp-content/plugins/all-in-one-seo-pack/modules/aioseop_opengraph.php on line 844
شواهدی برای استفاده بالینی از عسل | مدی هانی | medihoney | پماد عسل | کرم بریر عسل | آلژینات عسل | گاز عسل | ژل عسل

شواهدی برای استفاده بالینی از عسل

استفاده بالینی از عسل در بهبود زخم

 

استفاده از عسل

 

ارائه بررسی به روز از مقالات منتشر شده در مورد خواص آنتی اکسیدان، ضد باکتری، ضد ویروسی و ضد التهابی عسل.

روش
دیتابیس های CINAHL, BioMed Central, Cochrane Library, Medline و Embase برای یافتن مقالات استفاده شدند. آزمایش های کنترل شده و تصادفی برای بررسی اثرات عسل به انجام رسید. این روش ها توسط سه نفر بازبینی شده بودند.

 

نتایج
عسل دارای خواص آنتی اکسیدان، ضد باکتری و ضد التهابی است. عسل می تواند به عنوان پانسمان زخم جهت سرعت بخشیدن به درمان زخم استفاده شود. این اثرات ناشی از عملکرد ضد باکتری عسل است، دلیل دوم خاصیت ها اسیدی بالا، خاصیت اسمزی، محتوای آنتی اکسیدان و محتوای پراکسید هیدروژن است. استفاده از عسل باعث بهبود زخم های حاد، کاهش درد سوختگی و کاهش التهاب در این بیماران می شود. با این حال، ثابت شده است که عسل در درمان زخم مزمن پا بی اثر است. به طور کلی، مطالعات انجام شده به نفع مصرف عسل در پزشکی انجام شده است.

 

نتیجه گیری

عسل در مقایسه با درمان های معمول

عسل برای زخم های حاد و سوختگی های سطحی، اثرات تقریبا برابر یا اندکی بهتر دارد. آزمایشات تصادفی کنترل شده با جامعه آماری قابل توجه برای مقایسه انواع مختلف عسل، جهت ایجاد شواهد قوی و توصیه های قطعی برای استفاده از عسل در پزشکی نیاز است.

 

شرح پژوهش

عسل چگونه تولید می شود؟

عسل از شهد جمع آوری شده و تغییر حالت داده شده توسط زنبور عسل بدست می آید. عسل شربتی غنی از کربوهیدرات است که از نکتار، عصاره گل ها و گیاهان دیگر به دست می آید.

 

 

 

درمان زخم با عسل

 

کاربرد عسل در درمان زخم

عسل از زمان های قدیم در طب سنتی مورد استفاده قرار گرفته است. اخیرا محققان پزشکی برای زخم های حاد و مزمن از پانسمان عسل استفاده نموده اند.
به طور سنتی عسل برای درمان سوختگی، عفونت، زخم مزمن، جوش، سینوس پیلونیدال، زخم بستر، زخم عروقی و زخم پای دیابتی مورد استفاده قرار می گیرد.
مطالعات اخیر اثربخشی عسل در درمان زخم های وریدی پا را ثابت کرده اند.
در بیمارانی که از زخم های بدخیم رنج می برند با توجه به اندازه و تمیزی زخم پس از درمان با پانسمان عسل بهبود زخم قابل مشاهده است.
به طور مشابه، پانسمان عسل سرعت بهبود زخم بستر را سرعت می بخشد.
عسل همچنین برای کاهش بوی بد ناشی از زخم ها که مانعی برای زندگی اجتماعی و انزوای بیماران است نیز مورد استفاده قرار می گیرد.
همچنین استفاده از عسل پزشکی برای کاهش علائم بیماری های مزمن سطح چشم گزارش شده است.
عسل خالص دارای خواص ضد التهابی، ضد باکتری و آنتی اکسیدان است.
اثر ضد باکتری عسل به علت اسیدیته، پراکسید هیدروژن، اثرات اسمزی، محتوای مغذی و آنتی اکسیدانی آن، تحریک سیستم ایمنی و ترکیبات ناشناخته است.

 

انواع عسل

انواع مختلفی از عسل مانند ژلام، عسل پزشکی، توالنگ و مانوکا مورد آزمایش قرار گرفته و خواص مشابهی را نشان دادند.
بعضی از انواع عسل های پزشکی تأیید شده به عنوان محصولات پزشکی برای مراقبت از زخم های حرفه ای در اروپا و استرالیا مجوز دارند.
عسل پزشکی دارای فعالیت ضد باکتری استاندارد است که توسط بسیاری از مطالعات in vitro تایید شده است.

 

عسل استریل

 

 

عسل درمانی | عسل استریل

اسپورهای کلوستریدیوم بوتولینوم در محیط اطراف ما (خاک، هوا، گرد و غبار و محصولات کشاورزی) حضور گسترده داشته و از بین بردن آنها ضروری است.
عسل پزشکی توسط اشعه گاما استریل شده و اسپورهای موجود در آن می شود.
اگر یک زخم عمیق توسط باکتری ها در یک محیط بی هوازی آلوده شده باشد احتمال دارد که گسترش اسپور و تولید سم بوتولینوم رخ دهد.
سم بوتولینوم می تواند اثرات سیستمیک مانند فلج و آریتمی قلبی داشته باشد.
عسل جهت از بین بردن اسپور ها به مدت ۱۰ دقیقه تحت دمای ۱۲۰ درجه سانتیگراد حرارت می بیند.
با این حال اینکار می تواند برخی از خواص سودمند عسل را نیز تغییر دهد.
گلوکز اکسیداز در برابر حرارت مقاوم نیست.
بنابراین از اشعه گاما برای از بین بردن اسپورها در عسل استفاده می شود که هیچ تاثیر منفی بر خواص سودمند عسل ندارد.

 

عسل ضد عفونی کننده است؟

عسل دارویی ضد عفونی کننده محسوب نمی شود زیرا دارای تمام معیارهای ضدعفونی کننده های زخم نیست.
چهار مورد از این معیارها به شرح زیر هستند:

  • اثر سریع بر روی انواع مختلف باکتری ها و قارچ ها
  • سرعت بخشیدن به فرآیند فیزیولوژیک بهبود زخم (دبریدمان و گرانولیشن)
  • بدون هیچگونه اثرات جانبی موضعی یا سیستمیک (آلرژی یا سمیت)
  • مقرون به صرفه بودن

عسل همه این معیارها به جز مورد اول را دارد.

 

پانسمان عسل مدی هانی

 

پانسمان عسل

شواهدی از مقالات منتشر شده وجود دارد که مصرف روزمره عسل را توصیه می کنند.
عسل قدیمی ترین پانسمان زخم شناخته شده برای انسان است. درحالی که برخی از محصولات مدرن در این زمینه شکست خورده اند.
مطالعات آزمایشگاهی شواهد بیشتری حاکی از کاربرد پانسمان عسل در زخم به علت زیست فعال های آن را ارائه داده اند:

  • عسل باعث تحریک لوکوسیت ها برای آزاد سازی سیتوکین ها و شروع فرایند ترمیم بافت می شود.
  • عسل همچنین پاسخ سیستم ایمنی به عفونت را تحریک می کند.
  • تحریک سایر عناصر سیستم ایمنی توسط عسل نیز ثابت شده است (گسترش لنفوسیت های B و T و عمل فاگوسیت ها)
  • عسل تولید آنتی بادی ها را تحریک نموده و از این طریق در افزایش قدرت سیستم ایمنی بدن و فعالیت ضد باکتری بدن موثر است.
  • عسل علیه طیف وسیعی از باکتری ها فعالیت ضد باکتری دارد که در بسیاری از مطالعات نشان داده شده است.

هدف از این بررسی، شناسایی شواهد بروز برای اضافه کردن اطلاعات به جدول محققان برای بهبود شرایط وابسته است.

۲٫ کسب شواهد
سه متخصص متفاوت پایگاه های پزشکی را برای آزمایش های تصادفی کنترل شده با استفاده از عسل مقایسه کردند.
آن ها همچنین مقالات مروری مربوط به تعیین مزایای نسبی عسل های استوایی را بررسی کردند.
بررسی ها فقط به مقالات انگلیسی محدود بوده و مقالاتی که در ۳۰ سال گذشته شامل آزمایشات تصادفی کنترل شده (انسان و حیوانات) بررسی شدند.
نویسندگان در داده های اصلی تغییری ندادند.

۳٫ نتایج

 

عسل ضد باکتری

 

فعالیت ضد باکتریایی عسل

از دیرباز عسل به طور عمده برای اثرات ضد باکتریایی آن مورد استفاده قرار گرفته است.
اعتقاد بر این بوده است که عسل می تواند در درمان موضعی زخم ها و سوختگی به علت فعالیت ضد باکتری و پیشرفت بهبود زخم مورد استفاده قرار گیرد.
مکانیسم های عمل مختلفی برای اثرات ضد باکتری عسل پیشنهاد شده است.
محتوای قند عسل کافی است تا مانع رشد میکروبی شود.
اعتقاد بر این است که این نتیجه اثر اسمزی عسل است که از رشد باکتری ها جلوگیری می کند و بنابراین باعث بهبود می شود.
در بسیاری از مطالعات استفاده از خمیر شکر بصورت موضعی نیز برای همین هدف گزارش شده است.
محتوای قند بالای عسل تنها دلیل این اثر نیست.
اگر عسل با آب رقیق شود تا میزان قند و اثر اسمزی آن کاهش یابد همچنان مانع رشد بسیاری از باکتری های زخم می شود.
فعالیت ضد باکتریایی عسل ممکن است به علت  تولید پراکسید هیدروژن توسط آنزیم ها تولید می شود.
حتی وقتی که عسل رقیق و به میزان قابل توجهی پایین تر از سطحی با اثرات ضد التهابی است.
برخی از عسل ها علاوه بر اجزای اصلی شامل ترکیبات ضد باکتری مشتق از گیاه و گل ها هستند:
عسل گرفته شده از برخی گونه های Leptospermum دارای سطح بسیار بالایی از این مشتقات است.
برای استفاده از عسل در درمان های پزشکی، عسل باید توسط اشعه گاما استرلیزه شود که هیچ تاثیری بر فعالیت ضد باکتری نمی گذارد.
یک بررسی توسط مولان با ۱۹۹۸ ارجاع شواهد قوی از کاهش زمان بهبود سوختگی و زخم بستر سطحی پس از استفاده از گاز عسل در مقایسه با دیگر پانسمان ها ارائه می دهد که به این شرح است:

  1. مقایسه بین عسل و فیلم پلی اورتان (گروه عسل بطور متوسط در ۱۰٫۸ روز و گروه پلی اورتان بطور متوسط در ۱۵٫۳ روز بهبود یافتند)
  2. عسل و غشای آمنیوتیک (گروه عسل در ۹٫۴ روز بهبود یافت و گروه غشای آمنیوتیک در ۱۷٫۵ روز بهبود یافتند)
  3. عسل و پوست سیب زمینی پخته (عسل در ۱۰٫۴ روز و گروه دیگر در۱٫۲ روز بهبود یافتند)
  4. عسل و عصاره سولفادیازین نقره (در گروه عسل ۸۷٪ در ۱۵ روز بهبود یافته و در گروه دوم تنها ۱۰٪ در ۱۵ روز بهبود یافتند)
  5. عسل و سالین ( گروه عسل در ۸٫۲ روز و گروه سالین در ۹٫۹ روز بهبود یافتند)

نتایج به دست آمده نشان می دهد که زمان بهبود زخم به طور قابل ملاحظه ای در هنگام استفاده از پانسمان عسل کاهش می یابد.
استفاده از عسل برای پانسمان زخم های عفونی یک پایه تمیز و شفاف ایجاد نموده و امکان گرافت اولیه و احتمال پذیرش را افزایش می دهد.
در نتیجه عمل جراحی به ویژه در موارد زخم در بیماران دیابتی با احتمال بیشتری موفقیت آمیز خواهد بود.
محققان نتوانستند عنصر فعال آنتی باکتریال عسل را به طور دقیق مشخص کنند. درحالی که بیش از ۱۰۰ ماده برای فعالیت ضد باکتری کاندید شده اند.
آنتی بیوتیک ها به دیواره سلولی باکتری ها حمله می کنند تا آن را از بین ببرند.
عسل با شیوه ای متفاوت کار می کند.
عسل دارای خاصیت نم بینی (Hygroscopy) است.
به این معنی که رطوبت را از محیط اطراف جذب می کند و باکتری ها را با کمک خاصیت هایپر اسمولار (به دلیل غلظت بالای گلوکز) را دهیدراته می کند.
عسل دبریدمان اتولیتیک سریع و ضدعفونی زخم را فراهم می کند.
عسل دارای pH متوسط ۴٫۴ است.
اسیدی شدن زخم باعث افزایش سرعت بهبود می شود.
عسل می تواند کلونیزاسیون زخم یا عفونت را کاهش دهد زیرا این شرایط اغلب با pH های بالاتر از ۷٫۳ در ترشحات زخم همراه است.

 

 

عسل ضد التهاب

 

خواص ضد التهابی عسل

گذشته از این واقعیت که عسل می تواند باکتری هایی را که سبب التهاب می شوند را از بین ببرد.
کاهش التهاب زخم پس از استفاده از گاز عسل نتیجه مستقیم خواص ضد التهابی عسل است.
حتی زمانی که هیچ گونه عفونتی وجود نداشت، اثر ضد التهاب عسل در حیوانات مشاهده شد.
اثر ضد التهابی توسط بررسی میکروسکوپی بافت زخم پس از اعمال عسل بر روی زخم در مدل های حیوانی دیده شده است (کاهش تعداد گلبول های سفید دیده شده است).
عسل پزشکی از طریق اثرات ضد التهابی خود نیز به بهبود زخم کمک می کند.
مقدار ترشحات زخم به علت فاکتور التهاب موضعی در اطراف زخم است. بنابراین اثر ضد التهابی عسل باعث کاهش تورم و ترشحات می شود که می تواند در نتیجه سبب بهبود زخم گردد.
این اثر همچنین موجب کاهش درد ناشی از فشار در پایانه های عصب می شود و میزان پروستاگلاندین تولید شده در فرایند التهاب را کاهش می دهد.
اثرات ضد التهابی عسل در مدل های حیوانی و همچنین در شرایط بالینی مشاهده شده است.
شواهدی که از مطالعات حیوانی بدست می آید ممکن است قانع کننده تر باشد. حیوانات دچار اثرات تلقین نمی شوند و از تعصب آزاد هستند. زیرا آنها قادر به انجام رفتاری که بر روند بهبود تاثیر گذارد نیستند.
اثر ضد التهابی عسل و اثرات تحریک کننده بر گرانولیت و اپیتلیالیزاسیون، به کاهش درد و تورم سریع کمک می کند.
عسل با ارائه درمان مرطوب در از بین بردن جای زخم و اسکارهای هایپرتروفیک نقش دارد.
عسل همچنین آنژیوژنز، گرانولیزاسیون و اپیتلیالیزاسیون را تحریک می کند که به سرعت بخشیدن روند بهبود کمک می کنند.
عسل می تواند دنباله ای از رویدادها را برای افزایش آنژیوژنز، تکثیر فیبروبلاست ها و سلول های اپیتلیال با تولید برخی از عوامل رشد مانند عامل TNF-alpha)) ایجاد کند.
در واقع ۵٫۸ کیلو دالتون یک جزء از عسل، می تواند پاسخی را در ماکروفاژ تحریک کند که باعث تولید فاکتورهای رشدی  شده و سلول های اپیتلیال و فیبروبلاست ها را تحت تاثیر قرار می دهند.
بعضی ترکیبات مانند پروستاگلاندین و اکسید نیتریک نقش مهمی در روند التهاب دارند. عسل به علت افزایش تولید نیکروس اکسید و کاهش سطح پروستاگلاندین شناخته شده است.
pH کم عسل می تواند بارگیری اکسیژن از هموگلوبین را در مویرگ ها را افزایش دهد.
همچنین می تواند فعالیت آنزیم پروتئاز در زخم ها را به دلیل PH غیر طبیعی که برای فعالیت های آنها مناسب نیست خنثی کند.
افزایش فعالیت پروتئازی در زخم ها می تواند به علت از بین بردن فاکتورهای رشد و پروتئین و فیبرنروکتین در زخم، که برای فعال سازی فیبروبلاست ها و مهاجرت سلول های اپیتلیال ضروری است بهبود را آهسته کرده یا متوقف کند.
این فعالیت پروتئاز ناشی از واکنش های التهابی اضافی است. فعالیت ضد التهابی عسل می تواند این مانع برای بهبود را از بین ببرد.
فعالیت ضد باکتری عسل با از بین بردن باکتری های عفونی عامل التهاب اثر می کند.
عسل با تاثیر آنتی بیوتیکی خود جمعیت و منابع باکتریایی و عفونی زخم را کاهش داده و مانع واکنش های شدید ضد التهابی می شود.

 

خواص آنتی اکسیدان عسل

فیتو کمیکال‌ ها مسئول فعالیت ضد اکسیدان عسل هستند و فعالیت ضد باکتریایی عسل به علت وجود اجزای فیتو کمیکال‌ است.
آنتی اکسیدان های مختلف موجود در عسل عبارتند از: فلاونوئیدها، مونو فنول ها، پلی فنول ها و ویتامین C.
رادیکال های آزاد مشتق شده از اکسیژن همچنین به عنوان گونه های اکسیژن واکنشی شناخته شده (ROS)، توسط زنجیره های تنفسی میتوکندری و لوکوسیت ها در روند التهاب تولید می شود.
ویتامین C باعث کاهش پراکسید (یکی از ROS) می شود و به عنوان یک آنتی اکسیدان مهم عمل می کند.
عسل شامل هر دو آنتی اکسیدان های محلول در آب و محلول در چربی است که آن را قادر می سازد در سطوح مختلف سلولی به عنوان یک آنتی اکسیدان طبیعی ایده آل عمل کند.
این فعالیت آسیب سلولی ناشی از رادیکال های آزاد با حفاظت از آنزیم های آنتی اکسیدان و کاهش استرس اکسیداتیو، در نتیجه کاهش پروسه های التهابی را کاهش می دهد.
شرم و همکارانش دریافتند که مصرف خوراکی عسل میتواند سطح آنتی اکسیدانی پلاسما را افزایش دهد.
در مطالعه آنها عسلی با وزن ۱٫۵ گرم در هر کیلوگرم وزن بدن مصرف شده بود و سطح آنتی اکسیدانی پلاسما را افزایش داد.
عسل تیره تر با محتوای آب بیشتر دارای آنتی اکسیدان بیشتری است.
عسل Tualang با توجه به شدت رنگ مطلوب و ترکیبات فنولی فعالیت آنتی اکسیدانی نسبتا خوبی دارد.

 

خواص ضد ویروسی عسل

تنها یک آزمایش منتشر شده توسط الویس و همکارانش در مورد استفاده از عسل در بزرگسالان مبتلا به حملات مکرر زخم هرپس (لب و اندام تناسلی) وجود دارد. درمان موضعی با عسل با درمان اسیکلوویر (داروی ضد ویروس) مقایسه شده است.
عسل نتایج بهتری را بدون عوارض جانبی نسبت به بیماران درمان شده با آسمکلوویر که خارش گزارش دادند، نشان داده است.
این آزمایش نشان داد که استفاده از عسل موضعی در مدیریت درد و سایر علائم و نشانه های ضایعات هرپس تناسلی موثر است.
با این حال کمبود تحقیقات در مورد خواص ضد ویروسی عسل وجود دارد.
گزارش هایی مبنی بر استفاده از عسل پزشکی علاوه بر اسیکلوویر در بیماران زونایی مبتلا به اختلال سیستم ایمنی وجود دارند.
این امر با امید جلوگیری از ایجاد عفونت ثانویه باکتریایی پوست و همچنین سرعت بخشیدن به بهبودی ضایعات هرپسی انجام شده است.
شواهد کافی برای استفاده بالینی از عسل به جهت بهبود زخم وجود دارند.
با این حال در مقالات مربوط به طبقه بندی مکانیسم های خواص بهبود زخم عسل کمبود داده وجود دارد.
برای تصمیم گیری آموزنده تر در مورد استفاده از عسل موضعی در زخم های مختلف، طبقه بندی مکانیزم های دقیق عمل برای این اثر عسل مهم است.
همانطور که گفته شد عسل روی طیف گسترده ای از باکتری ها کار می کند.
اما محدودیت این مقاله این است که نشان نمی دهد که کدام گونه های باکتری بیشتر تحت تاثیر این درمان قرار می گیرند.
در میان مقالات مورد بررسی ۱۳ مقاله منتشر شده اعتبار ضعیفی داشته و از خطای انسانی مستثنی نیستند.
هشت مقاله دیگر توسط یک پژوهشگر منتشر شده است. بنابراین نتیجه گیری از این پژوهش ها باید با احتیاط انجام گیرد.
میزان شباهت نتایج در این ۸ مقاله قابل توجه بوده و ممکن است تحت تأثیر پیش فرض ذهنی محقق قرار گرفته باشند.
اندازه جامعه آماری بسیاری از آزمایشات جای سوال دارند.
مطالعات کنترل شده تصادفی آزمایش کور با جامعه آماری کافی و حداقل تعصبات شخصی، برای بررسی اثرات ضد درد، ضد التهابی و ضد اکسیدان عسل ضروری است.
با این حال مطالعات آزمایش کور ممکن است یک روش قابل انجام برای تست پانسمان زخم نباشد چرا که عسل و عطر آن به خوبی شناخته شده است.
در این مرحله استفاده از عسل در اطفال به دلیل عدم شواهد کافی توصیه نمی شود.
همچنین اثرات عسل بر روی ویروس ها به دلیل کمبود شواهد قابل حمایت نیستند.
اگرچه تعداد شرکت کنندگان درمان کم بوده است مطالعاتی که تاکنون انجام شده اند نتایج امیدوار کننده ای را نشان داده اند.
یک جنبه مثبت عدم وجود اثرات نامطلوب در بیماران درمان شده با عسل است.
تنها دو عارضه جانبی مربوط به عسل پزشکی وجود دارد:

  1. درد ناگهانی
    در بعضی از بیماران (کمتر از ۵٪) گزارش شده است و با استفاده از کرم بی حسی حل یا درمان به فاز دیگری منتقل شد.
  2. حساسیت
    تعداد کمی از بیماران واکنش های موضعی حساسیتی نسبت به عسل پزشکی بروز دادند.
    این بیماران دارای حساسیت به صورت پیش زمینه بودند.

بنابراین واکنش شدید سیستمیک به عسل دارویی وجود ندارد.
فاکتورهایی مانند گونه زنبور، منشا گیاه شناسی و موقعیت جغرافیایی و همچنین شرایط پردازش و ذخیره سازی باید بخشی از تحقیقات در حال انجام باشند.
مقایسه انواع مختلف عسل ممکن است موضوع مهمی در پژوهش های آینده باشد.

 

 

عسل شفابخش۴٫ نتیجه گیری

اثر شفا بخشی عسل

شواهد کافی وجود دارد که به استفاده از عسل در مدیریت زخم های حاد و زخم سوختگی درجه ۱ و ۲ توصیه می کنند.
شواهد حمایتی از استفاده از عسل در سایر زمینه های بالینی ضروری است.
مطالعات نشان داد که اثر شفابخشی عسل می تواند با ویژگی های ضد باکتری، ضد ویروسی، ضد التهابی و آنتی اکسیدانی آن دسته بندی شود.
این بررسی شواهد قابل توجهی در مورد استفاده از عسل در زمینه پزشکی ارائه می دهد.
مدیریت زخم مزمن حوزه ایست که هنوز در آن سردرگمی وجود دارد. به همین دلیل درمان های جایگزین و مکمل باید با بیشتر درمان های متعارف همراه شوند.
اگر چه بعضی از مطالعات اثربخشی عسل را در ارتباط با درمان زخم و زخم های پا مورد آزمایش قرار دادند.
آزمایش های کنترل شده تصادفی بیشتر و بررسی سیستماتیک این آزمایش ها احتمالا به شواهد موجود قوت می بخشند.
با توجه به محدودیت این مطالعه توصیه می شود که تحقیقات آینده بر طیف اثر ضد باکتری عسل با استفاده از آنتی بیوگرام تمرکز کنند.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3941901

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *